Góra Chełmska to tak naprawdę ciąg wzgórz morenowych we wschodniej części Koszalina, ale nazwę tę rezerwuje się głównie dla najwyższego szczytu – Krzyżanki, która wznosi się na 136,6 metra nad poziomem morza. To najwyższe wzniesienie na Pomorzu Środkowym, choć z perspektywy prawdziwych gór może wydawać się niezbyt imponujące. Wartość tego miejsca tkwi w czymś innym – w historii sięgającej czasów pogańskich, w XIX-wiecznej wieży widokowej oferującej widok aż po Bałtyk oraz w ponad 100 hektarach lasów przeciętych szlakami, które przyciągają zarówno pielgrzymów, jak i spacerowiczów czy biegaczy.
- cudowny widok z wieży
- bogata historia kulturowa
- szlaki piesze i rowerowe
- strefa ciszy i modlitwy
- bliskość Morza Bałtyckiego
Od pogańskiego kultu do chrześcijańskiego sanktuarium
Badania archeologiczne potwierdzają, że między IX a XII wiekiem Góra Chełmska służyła jako miejsce pogańskiego kultu dla Pomorzan. Kto wie, czy czczono tu Swarożyca – boga słońca i ognia, Świętowita znanego z Wolina, czy może Trygława, który według średniowiecznych kronik zawiadywał niebem, ziemią i piekłem. Pewne jest jedno: miejsce to od zawsze miało dla ludzi szczególne znaczenie.
Chrześcijaństwo przejęło tę tradycję. Pierwszą kaplicę zbudowano prawdopodobnie w pierwszej połowie XIII wieku, a od 1278 roku do XVI wieku opiekowały się nią cysterki z Koszalina. W kaplicy umieszczono obraz Błogosławionej Dziewicy Maryi, który szybko zyskał sławę cudownego. Liczne przywileje odpustowe sprawiły, że na Górę Chełmską zaczęli przybywać pątnicy z całej Europy – miejsce stało się jednym z ważniejszych ośrodków pielgrzymkowych regionu.
Jan Paweł II poświęcił kaplicę i znajdujący się w niej obraz Matki Bożej Trzykroć Przedziwnej 1 czerwca 1991 roku, co nadało temu miejscu jeszcze większe znaczenie dla współczesnych pielgrzymów.
Dziś na szczycie znajduje się Sanktuarium Przymierza prowadzone przez siostry z Szensztackiego Instytutu Sióstr Maryi. Całość otoczona jest różańcem z 59 głazów pochodzących z dawnej kaplicy, połączonych ozdobnym łańcuchem – to strefa ciszy i modlitwy, oddzielona od turystycznej części góry.
Wieża widokowa z widokiem na Bałtyk
Główną atrakcją dla odwiedzających Górę Chełmską pozostaje wieża widokowa wzniesiona w 1888 roku. Ma 31,5 metra wysokości i wymaga pokonania 140 stopni. To nie jest spacer dla każdego – schody są dość strome, ale wysiłek się opłaca.
Z góry rozpościera się panorama Koszalina i okolic, a w pogodne dni widać nawet Morze Bałtyckie oddalone o około 8 kilometrów w linii prostej. To jedno z niewielu miejsc w regionie, skąd można jednocześnie obserwować miasto i morze. Wieża jest dostępna dla zwiedzających, choć warto sprawdzić godziny otwarcia przed wizytą.
Szlaki piesze i rowerowe przez las
Góra Chełmska to wielki park leśny porośnięty głównie bukami, ale też dębami czerwonymi, modrzewiami japońskimi, sosnami czarnymi czy świerkami sitkajskimi. Średni wiek drzew to około 75 lat – niemiecka nazwa góry „Gollenberg” (Łysogóra) sugeruje, że kiedyś teren był znacznie bardziej wylesiony.
Przez góry prowadzą liczne szlaki. Najpopularniejszy to żółty szlak Pętli Tatrzańskiej, który startuje z pętli autobusowej przy ulicy Gdańskiej w Koszalinie i prowadzi właśnie na Górę Chełmską. Krzyżują się tu też inne trasy, między innymi szlak im. Józefa Chrząszczyńskiego prowadzący w stronę Tychowa oraz szlak do Sianowa.
Dla tych, którzy nie planują długiej wycieczki, wystarczy przejść przez bramę wejściową przy ulicy Słupskiej i podejść szeroką drogą asfaltową około 200 metrów – to najkrótszy sposób, by dotrzeć na szczyt. Parking jest bezpłatny i znajduje się tuż przy wejściu na teren sanktuarium.
Na północnych stokach Góry Chełmskiej znajduje się rezerwat przyrody „Bielica”, chroniący bór sosnowy rosnący na kwaśnym podłożu bielicowym, ukształtowanym bez udziału wód gruntowych.
Park linowy i inne atrakcje dla rodzin
Od zachodniej strony, przy parkingu na ulicy Rolnej, działa park linowy – jedna z najczęściej odwiedzanych latem atrakcji w tej części Koszalina. Trasy są zróżnicowane pod względem trudności, więc znajdzie się coś zarówno dla dorosłych szukających adrenaliny, jak i dla dzieci. Wspinaczka po konarach drzew w uprzęży zabezpieczającej to dobry pomysł na aktywny wypoczynek w otoczeniu lasu.
Góra Chełmska przyciąga też zimą. Zaśnieżone szlaki to gratka dla miłośników nart biegowych, a liczne górki idealnie nadają się do zjazdów na sankach. Biegacze chętnie korzystają z leśnych ścieżek przez cały rok – to popularne miejsce treningów przełajowych.
Warto wspomnieć, że w ostatnich latach realizowana jest inwestycja budowy drogi dojazdowej do sanktuarium i starego stadionu. Planowane są korty tenisowe, boisko piłkarskie, do siatkówki oraz jeden z największych placów zabaw w Koszalinie. To może znacząco ożywić tę część miasta.
Dla kogo jest Góra Chełmska?
To miejsce dla praktycznie każdego. Pielgrzymi znajdą tu działające sanktuarium z regularnie odprawianymi mszami i nabożeństwami. Rodziny z dziećmi mogą połączyć spacer po lesie z wizytą w parku linowym lub zimową zabawą na sankach. Miłośnicy widoków docenią wieżę, a biegacze i rowerzyści – kilometry szlaków o różnym stopniu trudności.
Nie jest to miejsce wymagające szczególnej kondycji. Nawet najkrótszy wariant – dojście z parkingu na szczyt – zajmuje zaledwie kilka minut. Z drugiej strony, dla chętnych są dostępne dłuższe pętle, które pozwalają spędzić na górze kilka godzin.
Z centralnej części Góry Chełmskiej wypływa maleńki strumyk Grodna, który uchodzi do rzeki Unieści, a ta z kolei do Jeziora Jamno – warto zwrócić na niego uwagę podczas spaceru.
Praktyczne informacje: jak dojechać i ile czasu zaplanować
Z centrum Koszalina do Góry Chełmskiej jest tylko około 4 kilometry. Samochodem można dojechać ulicą Piłsudskiego, a następnie Słupską, aż do bramy wejściowej z łacińskim napisem „Nos cum Prole Pia benedicat Virgo Maria” (Niech nas błogosławi Dziewica Maryja z Synem Świętym). Parking jest bezpłatny i znajduje się po obu stronach ulicy.
Bez samochodu można dojechać autobusem numer 23 z centrum miasta – przystanek znajduje się niedaleko wejścia na teren góry.
Msze święte w sanktuarium: w niedzielę i święta o godzinie 12:00, w dni powszednie o 17:00.
Nabożeństwa: w niedzielę i święta o godzinie 15:00, w dni powszednie nabożeństwa majowe i październikowe o 16:30, w Wielkim Poście Droga Krzyżowa w każdy piątek o 16:30.
Wieża widokowa: dostępna dla zwiedzających, warto sprawdzić aktualne godziny otwarcia przed wizytą.
Park linowy: czynny sezonowo, głównie w miesiącach letnich – szczegóły dotyczące cen i godzin otwarcia najlepiej sprawdzić bezpośrednio u operatora.
Na krótką wizytę z wejściem na wieżę i spacer wokół sanktuarium wystarczy godzina. Jeśli planujecie dłuższy szlak pieszy lub rowerowy albo wizytę w parku linowym, warto zarezerwować pół dnia. Zimą, z sankami i termoforami, można spędzić tu całe popołudnie.